×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

true

آخرین مطالب:

true
    امروز  شنبه - ۳ فروردین - ۱۳۹۸  
it is true
true
false

 

اسلام در مورد توجه به یتیمان و رعایت حقوق آنان از تمامی قوانین زمینی سبقت گرفته است. در اعلامیه جهانی حقوق بشر جایگاهی اختصاصی برای کودکان بی سرپرست در نظر گرفته نشده است، بلکه فقط پیمانی در مورد حقوق کودکان است؛ در حالی که اسلام ضمن حفظ حقوق کودکان به طور عام، عنایت ویژه‌ای به حفظ حقوق یتیمان داشته و به تمامی نیکی‌ها نسبت به آنان دستور داده و حتی اجر و پاداش هم بر آن مترتب شده است.

 

این توجهات در توصیه‌های پیامبر(ص) نمایش می‌یابد؛ توصیه‌هایی که مخاطبان را به تولیت و توجه به یتیمان تشویق می‌نماید، تا آنجا که از هر نظر بی نیاز شوند و می بایست ضمن مراعات احساسات و عواطف این کودکان، از حیث ایجاد سرور و خشنودی قلبی اقدام شود.

 

پیامبر اسلام صلی الله علیه و سلم اجر عظیمی را برای نیکی با یتیمان وعده داده است؛ البته طبیعت و علاقه انسان ها در این زمینه متفاوت است بعضی‌ها علاقمندند خودشان مشغول خدمت به یتیم شوند و خیلی‌ها هم به آن پشت کرده و یتیم را به دیگران واگذار می‌کنند. اما اگر کسی به اجر و ثواب عظیم خدمت به یتیم آگاهی داشته باشد، ممکن نیست شوق و رغبت کسب این اجر و پاداش او را به سرعت و سبقت از دیگری وادار نکند.

 

از جمله تشویق های پیامبر صلی الله علیه و سلم در این مورد، فرموده زیر است: «گرامی ترین منزل میان مسلمانان خانه‌ای است که در آن به نیکی خدمت شود و یتیم در آن سکونت داشته باشد». چه ارج و اهمیتی بالاتر از این که پیامبر صلی الله علیه و سلم خیریت و ارزش خانه مسلمان را در نیکی به یتیم قرار داده است؟ (ارزش خانه‌های مسلمین به میزان خدمت به یتیمان بستگی دارد). همچنین این توجه پیامبر (ص) به چنین منازلی موجب ضمانت بهشت در جهان آخرت هم می‌شود، چنان که می‌فرماید: «اگر کسی یتیمی را سرپرستی نماید تا زمانی که از او بی نیاز شود، خداوند بهشت را برای او واجب می‌نماید». چه کسی حاضر است به این وعده الهی پشت کرده و نخواهد که جنت خدا را با این نیکی به دست آورد؟ تا جایی که حضرت سول صلی الله علیه و سلم مکان سرپرست یتیم را هم در بهشت معین نموده و می‌فرماید: «در بهشت خانه ای قرار گرفته که به آن سرای سرور گفته می‌شود و هیچ کس وارد آن نخواهد شد مگر آن کس که یتیم را خوشحال و مسرور نموده باشد»؛ بنابراین، سرای فرح و سرور در بهشت برای کسی است که در دنیا یتیمی را شاد و خوشحال کرده باشد.

 

اگر در حدیث دقت و ملاحظه شود این پاداش بزرگ به مجرد خشنودی یتیم به دست می‌آید. حال به هر نحو ممکن چه از طریق هدیه و بخششی به او یا همراهی و سیر و سفری با او یا کلمه ای مسرت بخش و حتی یک نگاه مهربانانه باشد.

 

در جایی دیگر پیامبر (ص)، رسیدگی به یتیم در برابر امور عظیمی همچون جهاد و قیام شب و روز قرار داده شده است و آن حضرت صلی الله علیه و سلم فرموده است: «کسی که یتیمی را سرپرستی نماید، مانند این است که شب ها به قیام و عبادت و روزها به روزه مشغول بوده و مدام در راه خدا جهاد و تلاش نماید.

 

توجه به یتیم در میان امت های قبل از رسالت محمدی نیز هویدا بوده است. حضرت موسی از خداوند سؤال نمود: «پاداش کسی که یتیمی را سرپرستی نماید چیست»؟ وحی از طرف خداوند به سوی موسی آمد که «در روز قیامت او را در سایه خودم پناه می‌دهم».

 

این عنایت به یتیم زمانی به بهترین صورتِ فخرآمیز نمایان می‌شود که به جریان خیرخواهانه‌ی قوم مریم توجه کنیم که برای کفالت مریم قرعه‌کشی می‌کردند و خداوند در شأن آن چنان وحی نازل فرمود که تا روز قیامت تلاوت شود و فضل و عظمت مسئله مورد ذکر باشد: «وَمَا کُنتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یُلْقُونَ أَقْلَامَهُمْ أَیُّهُمْ یَکْفُلُ مَرْیَمَ وَمَا کُنتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یَخْتَصِمُونَ» (آل عمران ۴۴ ). یعنی: «از اخبار غیب است که به تو وحی می‌کنیم که تو نزد آنان نبودی وقتی که قلم های خود را برای قرعه‌کشی می‌انداختند تا کدام سرپرستی مریم را به عهده بگیرد و نیز وقتی که با یکدیگر کشمکش می‌کردند آنجا نبودی».

 

مظاهر کفالت یتیم

از آنجا که کودک یتیم حساسیت زیادی نسبت به درک و تفسیر دخالت سایرین در مواجهه با خود دارد، غالباً خوش‌بین نبوده و واقعیت را به خوبی درک نمی‌کند و نظر به اینکه اکثر دخالت ها در دنیای بیرون اثرات منفی بر روحیات یتیم برجا می‌گذارد، در جریان رسیدگی های خیرخواهانه هم نگرانی هایی بر او مستولی می‌شود؛ زیرا بعضی برخوردها با او موجب اذیت و آزار شده و کودک، احتمالا خشونت و بی‌رحمی را تجربه کرده است. به همین دلیل در اسلام عنایت ویژه‌ای به روحیات یتیم شده و لطافت و نرمی در برخورد با او موجب ثواب و پاداش دانسته شده است. از این رو خداوند فرموده است: «فَاما الیتیم فلا تقهر» (ضحی ۹). یعنی: «نباید یتیم را بیازاری».

 

سرپرست یتیم باید بداند که خدمات او به مقتضای حال او و به صورت های گوناگون باشد، از قبیل زکات و صدقه. به مواظبت، مراقبت و راهنمایی یتیمان اهمیت داده شود، هر چند از راه دور باشد که این امور نتایج مثبتی بر روحیه یتیم بر جای می‌گذارد و به یتیم کمک می‌کند تا انسانی صالح و وارسته به بار آید تا آنجا که جای پدر و خلأ او را جبران کند.

 

یکی از اشتباهات این است که سرپرستی یتیم را در امور مالی خلاصه کنیم، در حالی که اسلام جامع تر و والاتر به این امر نگریسته و سرپرستی را به مسائل روحی و معنوی ارتقاء داده و تعاملی بزرگوارانه با یتیم را توصیه کرده است. به اصلاح و تربیت تیم از طریق جلب و مشارکت دادن او در امور اجتماعی پرداخته است، زیرا منزوی بودن یتیم تبعات خطرناکی بر روحیه او دارد؛ به ویژه اگر کودک به فقدان محبت و مهربانی مردم نسبت به خود حساس باشد.

 

خداوند در این خصوص و راجع به سرپرستی خانوادگی و اجتماعی یتیم فرموده است: «وَیَسْأَلُونَکَ عَنِ الْیَتَامَى* قُلْ إِصْلَاحٌ لَهُمْ خَیْرٌ * وَإِنْ تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُکُمْ» (بقره ۲۲۰) یعنی: «درباره یتیمان از تو می‌پرسند بگو به اصلاح آنان پرداختن بهتر است و اگر با آنان همزیستی کنید برادران شما هستند». سرپرست یتیم باید بداند که میزان احترام و اهمیت دادن به او به اندازه شرکت دادن و نقش حضور او در جامعه است». باید بدانیم که بسیاری از یتیمان از کمک مالی بی نیاز هستند اما به شدت نیازمند توجه و حمایت معنوی بیشترند و تشنه احترام هستند. «قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَمَغْفِرَهٌ خَیْرٌ مِنْ صَدَقَهٍ یَتْبَعُهَاا أَذًى* وَاللَّهُ غَنِیٌّ حَلِیم» (بقره ۲۶۳) یعنی «گفتاری پسندیده در برابر نیازمندان و گذشت بهتر از صدقه‌ای است که آزاری به دنبال داشته باشد و خداوند بی نیاز و بردبار است».

 

از مصادیق مهم حمایت از یتیم مواظبت بر تربیت او و تعلیم ادب و رفتار و همراهی حساب شده و رسیدگی به ارزیابی او است به صورتی که به فرزند خودت رسیدگی می‌کنی. از حضرت علی (رض) روایت شده که فرموده است: «یتیم را با همان شیوه و احساس فرزند خودت تربیت کن یعنی پدرانه و دلسوزانه». نمونه این نوع رفتار، پیامبر خدا زکریا (ع) است که کاملاً مراقب حضرت مریم (س) بوده تا جایی که از خوراک او هم جستجو کرده و روزی که خوراک غیرعادی نزد او دید پرسید: «یَا مَرْیَمُ أَنَّى* لَکِ هَذَا * قَالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ» (آل عمران ۳۷). یعنی: «ای مریم این -غذا و میوه – از کجا برای تو آمده؟ او در پاسخ گفت این از جانب خدا است».

 

تعلیم یتیم باید با تربیت فرهنگی او همراه باشد و روش های تعاملی عادی که با فرزند خود داریم با او هم رعایت کنیم و مستثنایش نکنیم و غیر عادی نباشد و احتیاط کنیم رفتاری متمایز با سایرین را با او نداشته باشیم تا او احساس بیگانگی نکند. انتظار این است که مواظبت از یتیم در حد توانایی سرپرست او باشد، هر چند به اندازه کشیدن دستی مهربانانه بر سر او باشد و احساس مسئولیت را برساند و این یکی از محاسن اسلام است که تمامی امور را به تنها یک نفر موکول نکرده؛ بلکه جامعه را برای حمایت از یتیم مسئول دانسته است. زیرا بعضی از سرپرستان فقیر هستند و می بایست در حد خودش، تکالیف به او واگذار شود.

 

یتیمانی بزرگوار

بعضی ها هر چند یتیم اند اما بسیار بزرگوار بوده و چه بسا نعمت و عطایا در میان محنت و رنج سر بر آورده و فقدان والدین یا نبود یکی از آنان مانع یتیم برای نیل به درجات رفیع و ممتاز نشده است. چه بسیارند چهره های درخشانی در میان یتیمان که نامدار و ممتاز و مشهور بر جامعه تابیده‌اند که در رأس این یتیمان، بزرگی همچون سید عالم و پیشوای به حق، پیامبر گرامی ما محمد (ص) قرار دارد که قبل از ولادت پدرش و در کودکی مادرش را از دست داد و جدش سرپرستی او را بر عهده گرفت. پس از او هم عمویش ابوطالب، تا آنکه به جوانی رسید و از آسمان، وحی و بشارت و نور و هدایت برای عالمیان بر وی نازل شد و خداوند خطاب به او می‌فرماید: «أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتیماً فَآوى» (ضحی ۶) یعنی: «مگر نه اینکه تو را یتیم یافت و سپس پناهت داد».

 

نمونه دیگر این بزرگان حضرت مریم (س) است که به داستان او قبلاً اشاره شد که زکریای پیامبر سرپرستی او را به عهده گرفت و ملائکه به او مژده دادند «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاکِ وَ طَهَّرَکِ وَ اصْطَفاکِ عَلى‏ نِساءِ الْعالَمینَ» (آل عمران ۴۲). یعنی: «ای مریم خداوند تو را برگزیده و پاک ساخته و تو را بر زنان جهان برتری داده» و همچنین حضرت رسول (ص) در شأن مریم (س) فرموده است: «در میان مردان، افراد زیادی به کمال می‌رسند؛ اما در میان زنان فقط مریم دختر عمران و آسیه همسر فرعون به این درجه نائل آمده‌اند» (بخاری این حدیث را روایت کرده است).

 

نمونه ای دیگر حافظ ابن حجر (رح) است که یتیم بود و خواهرش (ستِ‌ الرّکب) دختر علی بن محمد بن حجر او را سرپرستی نمود و در مورد خودش می‌گوید: «در ماه رجب سال ۷۰ در راه حج متولد شدم و خواهرم که قاری، نویسنده و نابغه ای هوشمند بود، مادرم بعد از مادرم بود (یعنی بعد از مادرم او سرپرستی مرا بر عهده گرفت)».

 

نمونه ای دیگر امام احمد بن محمد بن حنبل شیبانی از پیشوایان اهل سنت و جماعت است که اصلیتش بصره‌ای بوده و در سال ۱۶۴ هجری در بغداد متولد شده است. پدرش قبل از تولد او وفات کرده و مادرش سرپرستی او را به عهده داشته است. هر چند یتیم بوده ولی مادرش او را به بهترین شیوه پرورش داده، آداب و فرهنگ را به نحوی شایسته به او تعلیم داده و از او انسانی بزرگ و برگزیده ساخت که قرآن کریم را حفظ نموده و با علاقه فراوان و ذوق سرشار به اعماق سختی های حدیث فرو رفت. امام احمد در مسائل فقهی بر اطرافیانش غلبه نمود تا جایی که به یکی از صاحبان مذاهب چهارگانه فقهی معتبر و مشهور تبدیل شد.

منبع خبر: پایگاه اطلاع رسانی اساس نیوز

true
برچسب ها :

این مطلب بدون برچسب می باشد.

true
true
true

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


false